Kwaliteitsvolle architectuur is een belevenis voor al onze zintuigen: hoe een ruimte eruit ziet is belangrijk, maar ook hoe ze aanvoelt, ruikt en klinkt is bepalend voor onze ervaring en appreciatie. Voor de meeste mensen is het visuele dominant in de beleving van architectuur. Hierdoor hebben we minder aandacht voor de andere zintuiglijke aspecten van architectuur. een goed ontwerp houdt echter van in het begin rekening met al deze aspecten. Wanneer goed uitgevoerd, verhoogt dit de toegankelijkheid van het gebouw aanzienlijk.

Het is een misverstand om toegankelijkheid enkel in termen van handicaps te benaderen. Iedereen heeft baat bij een toegankelijke omgeving. Wanneer de architect het principe van ‘ontwerpen voor iedereen’ van het begin integreert in het ontwerp, wordt de toegankelijkheid van het gebouw een creatieve uitdaging in plaats van een keurslijf van een opgelegde regelgeving. Het ontwerp en de uitvoering kunnen resulteren in de ervaring dat ‘men behoort tot’. Architectuur kan het gevoel opwekken van veiligheid, mobiliteit, sociale -en culturele inclusie. ‘Ontwerpen voor iedereen’ betekent dat de architect rekening houdt met de reële diversiteit aan mogelijkheden en beperkingen van de mens doorheen zijn levensloop.

Tijdens de Dag van de architectuur kan je een verrassende rondleiding volgen om de zintuiglijke rijkdom van architectuur te (her)ontdekken. Deze rondleidingen worden begeleid door deskundige gidsen, blinden of slechtzienden, die zich specialiseren in de tactiele, akoestische en andere onzichtbare aspecten van architectuur. Voor hen is architectuur immers enkel en vooral toegankelijk via haar niet-visuele kwaliteiten. Het multisensoriële komt tijdens deze rondleidingen naar voor als toetssteen voor de meerwaarde van het gebouw.

De afgelopen jaren is er meer aandacht voor duurzaam bouwen. De stijgende opwarming van de aarde en de uitputting van onze natuurlijke rijkdommen zijn alarmerende signalen die van duurzaamheid niet enkel een optie maar veeleer een noodzaak maken. Duurzaamheid kan zich op verschillende wijze vertalen in een ontwerp door het gebruik van duurzame materialen, aanpasbaarheid van het gebouw in tijd en ruimte, een lange levensduur, een efficiënt energiegebruik, compactheid van het volume of de reductie van het geveloppervlak.

Het ‘passiefhuis’ is een algemeen begrip voor een gebouw dat streeft naar duurzaamheid door een gunstige energieprestatie. Het is een energiezuinig gebouw met een goed binnenklimaat in winter en zomer. De isolatie van het gebouw is zo doorgedreven dat er slechts een kleine naverwarming nodig is. Met het vermogen van een strijkijzer haalt een passiefhuis in de winter 21°c. Passieve gebouwen verbruiken ongeveer 75% minder energie dan een gewoon gebouw.

Passiefhuis-Platform organiseert een rondrit langs passieve tertiaire gebouwen in het Gentse. Op het programma staat het kantoorgebouw van het havenbestuur, Volvo trucks, het theatergezelschap ‘Bij’ De Vieze Gasten’ en het educatieve centrum De Bourgoyen van de stad Gent. De gebouwen zijn niet alleen duurzaam, ze zijn ook laag in gebruikskost. Het zijn aangename werkplekken waar rekening werd gehouden met de gebruiksvriendelijkheid, het hoge comfort en een mooie lichtinval.

i.s.m. Passiefhuis-Platform vzw

Demografische trends zoals veroudering en gezinsverdunning veranderen onze samenleving grondig. er zijn inmiddels zoveel verschillende huishoudens: gezinnen met kinderen, gepensioneerde koppels, alleenstaanden van alle leeftijden, ... Allen verwachten iets anders van hun woning: beschutting, ruimte voor hun gezinsleven, een plek waar ze zich goed voelen, iets voor enkele jaren of voor het leven. Voor vele gezinnen wordt het steeds moeilijker om een woning te vinden die past bij hun gezinstype, hun verwachtingen, hun budget.

Daarbij zijn interessante alternatieven onvoldoende gekend. Zo’n andere mogelijkheid is groepswoningbouw. Groepswoningbouw kan goed gebouwd, knap ontworpen, prettig gelegen, aangenaam om wonen, duurzaam en betaalbaar zijn. en het biedt bijkomende kwaliteiten: subtiele overgangen tussen openbaar en privaat domein, veilige speelruimte, groen in de onmiddellijke omgeving, plaats voor ontmoeting, gepaste architecturale vormgeving. Groepswoningbouw is ook een meerwaarde voor de omgeving: hier wordt een vervallen wijk terug opgeladen, daar krijgt een banale omgeving meer herkenbaarheid.

i.s.m. Wonen in Meervoud

Na de eerste Wereldoorlog kwam er in de Westhoek een nooit geziene bouwactiviteit op gang: van puin ruimen tot de aanleg van nieuwe infrastructuur en landbouwgronden. Hele dorpen en stadsdelen moesten uit het niets herbouwd worden waaronder nieuwe boerderijen, burger- en arbeiderswoningen en publieke gebouwen. De wederopbouw is bijgevolg nog steeds één van de meest bepalende elementen voor het landschap, de stedenbouw en de architectuur van de Westhoek. Maar vandaag kampt ze met een probleem van hergebruik en afbraak. Het homogene karakter en de typische architectuur verdwijnen omdat ze aangepast worden aan noden van bewoners en gebruikers van vandaag. Verkeersveiligheid, actueel wooncomfort en moderne vormen van infrastructuur transformeren de ruimtelijke patronen van het negentig jaar oude waardevol patrimonium.

Welke rol kan hedendaagse architectuur hierin spelen? Wat is waardevol, wat is uniek, wat mag verdwijnen, wat moeten we met de grootste omzichtigheid verbouwen? De meerwaarde van de wederopbouwarchitectuur is onmiskenbaar nog steeds zichtbaar en te ervaren. Als we vandaag bouwen, moeten we ons bewust zijn dat we daardoor ook raken aan de identiteit en de authenticiteit van een streek. Dit bewustzijn leeft sinds een tijdje bij zowel architecten, stedenbouwkundigen en beleidsmakers uit de regio. Ook de bewoners van de streek hebben nood aan kennis, nieuwe waardebegrippen en een nieuwe visie over de hedendaagse omgang met wederopbouwarchitectuur.

Het Vlaams Architectuurinstituut, het Centrum Vlaamse Architectuurarchieven en de Provincie West-Vlaanderen werken samen aan een reeks projecten die de wederopbouwarchitectuur beter bekend moeten maken. De Dag van de architectuur is er één van. In de rondleidingen tonen we frisse en verrassende voorbeelden van nieuwe oplossingen in gebouwen van bijna honderd jaar oud die de meerwaarde van erfgoed en zorgvuldig ontwerpwerk combineren.

i.s.m. Gebiedsgerichte werking Westhoek Provincie West-Vlaanderen

www.wederopbouw.be

ORGANISATIE EN COÖRDINATIE

Vlaams Architectuurinstituut (VAi) vzw
Jan Van Rijswijcklaan 155, 2018 Antwerpen
T +32(0)3 242 89 70
F +32(0)3 242 89 79
info@vai.be
www.vai.be

DIRECTEUR
Katrien Vandermarliere

PROJECTLEIDERS
Stefan Siffer, Elke Hoornaert

TEKSTREDACTIE MAGAZINE
Katrien Vandermarliere, Elke Hoornaert

TEKSTREDACTIE WEBSITE
Veronique Boone, Elke Hoornaert, Caroline Goossens 

EINDREDACTIE
Elke Hoornaert

COMMUNICATIE
Tine Verschaeve

WEBSITE
Monsieur Moiré, Roeland Dudal

GRAFISCHE VORMGEVING
Tom Hautekiet